BOŞALTIM SİSTEMİ
Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için enerjiye gereksinim duyarlar. Bu enerjiyi de besinlerden temin ederler. Dış ortamdan alınan büyük moleküllü besinler sindirim organlarında parçalanarak, dolaşım yoluyla hücrelere taşınırlar. Hücre içinde mitokondrilerde oksijen ile yakılarak enerji elde edilir. Bunun sonucunda artık maddeler oluşur. Bu atık maddelerin vücuttan uzaklaştırılması gerekir.
Boşaltım, hücrede metabolik faaliyetler sonucu oluşan atık maddelerin boşaltım organlarından dışarıya atılmasıdır.
Boşaltım Sisteminin Görevleri :
· Hücrede metabolizma sonucu oluşan artık maddelerin kandan süzülerek dışarıya atılmasını sağlar.
· Kanda ve vücut sıvısında bulunan su-tuz dengesini sağlamak, bu sayede hücrelerle çevre arasında uygun bir ortam oluşturmak.
Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar :
1- AKCİĞER : Kan içinde bulunan Karbondioksit ve suyu, soluk verme esnasında vücut dışına atan organımızdır.
2- DERİ : Vücudumuzdan suyun ve suyla birlikte tuzun fazlasını terleme yoluyla dışarıya atar.
3- BÖBREKLER : Kan içinde bulunan zararlı artıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde suyla birlikte vücuttan uzaklaştırır.
4- KALIN BAĞIRSAK : Safra ve besin artıklarını dışkı şeklinde vücudumuzdan uzaklaştırır.
5- KARACİĞER : Proteinlerin hücrede sindirilmesi sonucunda oluşan amonyağı, daha az zehirli olan üreye dönüştürür.
Boşaltım Sistemi :
1- Böbrek : 120-150 gr. ağırlığında, bel bölgesinin arka tarafında bulunan, çukur kısımları birbirine dönük fasulye şeklinde iki organdır. Dıştan içe doğru gömlek, kabuk, öz ve havuzcuk denilen 4 bölgeden oluşur.
Böbreğe kalpten kan getiren damara böbrek atar damarı denir ve böbrek atar damarı içerisinde oksijen ve boşaltım ürünleri bakımından zengin kan bulunur. Böbrekten kanı kalbe götüren damara ise böbrek toplar damarı denir.
Böbrek toplar damarında karbondioksit bulunur iken zararlı besin atıkları bulunmaz.
1-Böbreğin Yapısı ve Çalışması :
Böbreğin yapısında çok sayıda nefron adı verilen süzme birimciği bulunur. Nefronlar böbreğin öz bölgesinde bulunur. Boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrarı oluşturur.
2- İdrar Kanalı ( Boşaltım Kanalı ) : İdrar Kanalı böbreklerden çıkıp idrar sıvısının idrar kesesine taşınmasını sağlayan, sağ ve solda olmak üzere 2 adettir.
3- İdrar Kesesi ( Mesane, Üreter ) : İdrar Kesesi kaslı bir yapıda olup, normalde 300-500cm³ idrar alır. Kesede biriken idrar miktarı 200 cm³ ü geçince kaslar kasılır ve insanda tuvalete gitme duygusuna neden olur.
4- Üretra : İdrarın idrar kesesinden dışarı atıldığı boru şeklindeki yapıdır. Sağlıklı bir insanda günde 1-1,5 lt. idrar oluşur.
İdrarın bileşiminde su, üre, ürik asit, amonyak, fazla vitaminle (B,C), hormonlar ve inorganik tuzlar bulunur. İdrarın rengi ve miktarı yenilen besine göre değişir. İnsanın idrarında kan proteinleri ve glikoz bulunmaz. İdrarda glikoza rastlanması şeker hastalığının belirtisidir.
Boşaltım sisteminin sağlıklı ve düzenli çalışması için ;
1- Böbrekler üşütülmemelidir.
2- Gerekenden az su içilmemelidir.
3- Baharatlı yemekler yenmemelidir.
4- Çok tuzlu gıdalar tüketilmemelidir.
5- İdrar uzun süre tutulmamalıdır.
6- Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli, boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir.
7- Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
8- Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli, ilaçlar düzenli kullanılmalı, tedavi sonrası kontrollere gidilmelidir.
Böbrek Rahatsızlıkları ve Tedavi yolları:
1-Böbrek Taşı:
Böbrek veya idrar yollarındaki bir rahatsızıktan dolayı,idrar içindeki erimiş haldeki kristallerin çökerek birleşmesiyle böbrek taşı oluşur.Taş böbrekten idrar yoluna geçerse ağrı ve idrarda kan görülür.İdrar yolundan idrar torbasına düşmemesi halinde ağrı şiddeti artar.Ameliyatla bu taşalar alına bildiği gibi son yıllarda ultrason dalgaları ile taşların kırılarak idrar torbasına düşmesi sağlanır.
2-Nefrit(Böbrek İltihabı):
Mikroplar, zehirlenmeler, böbrek taşı gibi nedenlerden nefronların iltihaplanmasıdır. İlaç tedavisi ile tedavi edilebilir. Tedavi edilmediği takdirde böbrek yetmezliğine neden olur.
3- Üremi :
Böbrekte meydana gelen bir problemden dolayı kanda bulunan ürenin süzülememesi sonucu, kanda üre miktarının artmasıdır. Zehirlenmeye benzer etkiler görülebilir.
4- Böbrek Yetmezliği :
Böbreğin normal işlevini yerine getirememesidir. Böbrek yetmezliği erken dönemde fark edilirse ilaçla ve diyetle tedavisi mümkündür. Ancak böbrekler işlevlerini tamamen veya büyük ölçüde yapamıyor ise ilaç ve diyet tedavisi mümkün olmamaktadır. Bu durumda diyaliz veya böbrek nakli gerekmektedir.
Diyaliz : Kanda bulunan zararlı maddeler böbreklerle vücuttan uzaklaştırılmaktadır. Böbreklerin olmaması veya çalışmaması durumunda diyaliz aletleri görev yapar.
Atardamardan alınan bir hortum ilk önce pompaya gelir. Bu pompa kanı diyaliz aletine pompalar. Diyaliz sıvısı oksijence zengin ve tuz yoğunluğu yönünden kan plazmasına eşittir. Kan, diyaliz sıvısı içerisinde bulunan diyaliz tüplerinden geçirilir. Kandaki üre gibi artık maddeler diyaliz sıvısına geçerken, alyuvarlar ve proteinler diyaliz tüplerinde kalır. Bu sayede kandaki atık maddeler diyaliz sıvısında kalır ve kan geri dönecek hale gelir. Temizlenmiş kan bir toplar damardan vücuda geri verilir. Diyaliz sıvısı daima yenilenir ve vücut sıcaklığına eşdeğer sıcaklıkta tutulur. Aksi halde hasta çok fazla ısı kaybeder. Tam bir diyaliz işlemi 6 saat sürer ve diyaliz sıvısı 20 defa değiştirilir. Bu işlem haftada 2-3 kez uygulanır.
|